amedia

Mohsen Mostafavi về tương lai của nền giáo dục kiến trúc – Phần 2

07-05-2021 11:35:01


 

Kiến trúc sư – nhà giáo dục Mohsen Mostafavi vừa soạn một bài viết nhằm đối thoại về tương lai của nền giáo dục kiến trúc. Mostafavi hiện là giáo sư thiết kế Alexander and Victoria Wiley tại trường thiết kế sau đại học Harvard, và đã từng làm trưởng khoa của trường từ năm 2008 đến hết năm 2019. Trong bài viết mới đã được chia sẻ trên urbanNext, Mostafavi xem xét những thách thức mà các trường học trên thế giới đang phải đối mặt giữa bối cảnh đại dịch COVID-19, khám phá nhiều vấn đề cấp bách và thích đáng. Đọc toàn bài bên dưới.

(tiếp theo Phần 1: http://artmedia.edu.vn/chuyen-de-thu-hut/mohsen-mostafavi-ve-tuong-lai-cua-viec-day-va-hoc-kien-truc-(phan-1)/WIZ9ZAIW

Hình học và kỹ thuật trình bày

Xét bình diện rộng, cuộc tranh luận về hình ảnh và tạo tác còn chạm đến những điểm giao thoa giữa kỹ thuật trình bày và ý tưởng kiến trúc. Trong khi sự phát triển của công nghệ điện toán kiến trúc và các phần mềm trong lĩnh vực chủ đạo đương đại của ngành chủ yếu tập trung vào việc xây dựng các hệ thống chuyên chở, thì trong phạm vi học viện và một số lĩnh vực khác, những tiến bộ này có liên hệ trực tiếp với các phương pháp thiết kế thay thế, chuyên khai phá hình học phi euclid, và nhất là việc sử dụng các hình thái hữu cơ linh động. Các phác thảo thiết kế lẫn mô hình vật lý và mô hình số hoá mang yếu tố hình học phi tuyến tính đều được thực hiện và chịu ảnh hưởng bởi nhiều loại phần mềm như Rhino và Grasshopper.

Vai trò của thiết kế trong việc dạy và học kiến trúc đương đại nằm ở trạng thái dao động giữa hình học tuyến tính và hình học phi tuyến tính. Biểu hiện của kiến trúc trong các lĩnh vực hành nghề này rất đa dạng, có thể tiết chế mà cũng có thể cầu kỳ, có thể hướng tới sự giản dị và rõ ràng về hình học và chất liệu, cũng có thể xem sự phức tạp về không gian và chất liệu mới là phù hợp với xã hội và hệ thống sản xuất đương đại. Việc thúc đẩy giới hạn của nền kiến trúc - xây dựng cũng đưa đến việc sản xuất các hình thái có phần tương đồng với các hình thái của những ngành nghề khác.

Nhờ tiếp nhận các hình thái vốn gắn liền với các ngành xe hơi và hàng không, mà ngành kiến trúc đã có nhiều tiến bộ mới trong về kỹ nghệ và chế tác công trình. Những thay đổi này thường gắn liền với sự ra đời các vật liệu mới, hoặc với việc vận dụng các vật liệu có sẵn theo đường lối mới. Mỉa mai thay, chính những cải tiến và tiến bộ trong việc vận dụng các vật liệu “cũ” như gạch và gỗ đã mang lại các ý tưởng kiến trúc gây hứng khởi nhất thời gian gần đây. Công nghệ và kỹ nghệ đã giúp biến hoá gạch và gỗ thành vật liệu mới.

Tuy nhiên, phần lớn các trường kiến trúc đều không sở hữu nguồn tài liệu nghiên cứu về vật liệu và phương thức thi công, vì thế việc cộng tác với các hãng kiến trúc và xây dựng rất là quan trọng. Tương lai của việc dạy và học kiến trúc có thể tốt hơn nhiều nếu chúng ta hiểu sâu hơn về những mối liên hệ giữa thiết kế và vật liệu và phương thức thi công, về sự phong phú phức tạp của chúng. Các trường nên đặt mục tiêu trở thành trung tâm khám phá và nghiên cứu với nguồn kiến thức và kỹ năng sẵn có, cùng những phương thức tạo tác mới - một tiến trình học hỏi không chỉ gói gọn trong phạm vi kiến trúc. Có một cách để khai phá các phạm vi này là chú trọng nhiều hơn đến các mô hình vật lý cỡ lớn, các khía cạnh trong những đồ án kiến trúc đã có, cho phép mọi người thảo luận về vật liệu và phương thức thi công nhiều hơn, và cho phép những cuộc thảo luận này đóng vai trò lớn hơn trong việc thiết kế và suy nghĩ về các đồ án trong nhà trường.

Không có những khai phá như trên, bản vẽ đôi khi chiếm vị trí đáng kể trong việc thể hiện đồ án, đơn giản là để bù đắp lại sự thiếu hụt về tiềm năng vật liệu của công trình sẽ được xây. Tình trạng này càng trở nên tệ hơn khi các trường ít chú trọng hơn vào các lớp học về thi công và chi tiết - những kiến thức này thường được thu thập từ các chuyên gia trong nghề, từ những người làm việc hằng ngày với nghề xây dựng. 

Nghề nghiệp 

Mối liên hệ giữa các học viện và giới chuyên gia không phải là không có mâu thuẫn. Trong nhiều trường hợp, các cơ quan chuyên môn tận dụng quyền hạn cấp chứng chỉ của mình để tạo ra các phương thức giảng dạy hướng đến việc chuẩn bị cho sinh viên bước vào nghề. Vấn đề là nhà trường nên mô phỏng thực tiễn nghề nghiệp đến mức nào, và vấn đề này đã được bàn cãi liên tục qua nhiều năm. Các trường dạy kiến trúc nên mang lại cho sinh viên một trải nghiệm khác hẳn về nghề nghiệp này, hay là nên cung cấp nguồn kiến thức cần thiết để sinh viên có thể hoàn toàn bắt tay vào làm việc trong công ty ngay từ ngày đầu tiên? Khoảng cách tương đối giữa môi trường học viện và môi trường hành nghề là một chủ đề cần được thảo luận và thiết kế, căn cứ vào hoàn cảnh và quan điểm giáo dục của từng trường. Tuy nhiên, điều chắc chắn là môi trường học viện không nên bị lẫn lộn với môi trường hành nghề.

Hầu hết các công ty chuyên nghiệp đều định nghĩa mình bằng phạm vi hoạt động chuyên ngành của họ, hoặc bằng cá tính của sản phẩm và dịch vụ họ cung cấp - thu hút khách hàng bằng chất lượng, phong cách, gu thẩm mỹ. Lối xác lập này có thể tạo ra nhiều câu thúc hạn hẹp đối với phần lớn sinh viên, vì các sinh viên đều cần được khích lệ để phát triển theo lĩnh vực mà cá nhân mình yêu thích, chẳng hạn như thực hiện một luận án về phạm vi mà họ chọn hoặc lựa chọn môn học mà họ quan tâm.

 

Vì những mâu thuẫn tiềm tàng giữa học viện và môi trường nghề nghiệp mà việc xác lập phạm vi giảng dạy trong trường kiến trúc càng cần được coi trọng. Bên cạnh những yêu cầu về thiết kế, kiến thức kỹ thuật và năng lực chuyên môn, ta còn cần biết liên hệ kiến trúc với nhiều vấn đề chuyên môn và xã hội nữa. Ở một số trường học, hai phạm vi và hướng tiếp cận nói trên có khi tương phản nhau rõ rệt: một bên là các kiến trúc sư, hay chính xác là phe hình thức chủ nghĩa, và một bên là phe đề cao tinh thần xã hội. Điều mấu chốt là ta phải thương lượng để tìm được sự cân bằng giữa hai tham số này.

Xã hội và Liên ngành

Ngành kiến trúc sẽ không thể bàn đến các vấn đề văn hoá, kinh tế và chính trị đương đại nếu như không nhìn nhận mối liên hệ của nó với xã hội. Vì thế mà việc dạy kiến trúc cần phải đáp ứng cả tri thức chuyên ngành lẫn các phương thức thực hành liên ngành. Với hướng tiếp cận này, ta không chỉ cần cộng tác với các ngành thiết kế khác như quy hoạch, kiến trúc cảnh quan, thiết kế đô thị... mà còn cần vận dụng đến nhiều mảng tri thức khác.

Tương tự, các kiến trúc sư phải hiểu được xã hội vận hành thế nào và cần gì, thì mới tìm ra được tiếng nói lớn hơn và hiệu quả hơn để tạo ra sự thay đổi. Giới học thuật và giới chuyên gia đều cần công nhận rằng, kiến trúc vốn dĩ là một lĩnh vực đầy chất chính trị. Nếu không phải vì thế thì chúng ta mãi mãi chỉ được xem là một lĩnh vực dịch vụ đơn thuần. Nói5 vậy không có nghĩa là ngành kiến trúc không có tính dịch vụ, mà là chúng ta luôn cần sự bàn luận và định hướng để ngành kiến trúc và đô thị có thể góp phần làm cho dân chúng hạnh phúc hơn cả về thể chất lẫn tinh thần. Dù là vấn đề biến đổi khí hậu hay tính bền vững, công bằng xã hội hay sự bình đẳng, kiến trúc sư phải thể hiện được tầm quan trọng và đóng góp của thiết kế - xây dựng vào đó. Những dạng thức kết nối này đòi hỏi sự hiểu biết và khả năng vạch rõ sự khác biệt giữa chính trị và tính chính trị.

Việc đặt kiến trúc vào bối cảnh chính trị - xã hội rộng lớn này là một trong những trách nhiệm chính của nền giáo dục kiến trúc. Nhà trường không thể chỉ dựa vào những công thức và giải pháp cũ để giải quyết đặc tính vốn dĩ gò bó và đầy mâu thuẫn của tình hình đô thị hoá đương đại. Thay vào đó, nhà trường phải không ngừng xem xét lại, bàn luận, thiết kế lại lối truyền đạt và phương pháp làm việc hiện có. Giảng viên và sinh viên đều có trách nhiệm thảo luận về các vấn đề xoay quanh chương trình học, nhằm mở mang vốn tri thức về ngành kiến trúc và về khả năng mang lại sự thay đổi cho xã hội của ngành này. Thiết kế không thể nào tách rời khỏi tính chính trị.

 

Biên dịch: HC

Xem bài viết gốc trên DESIGNBOOM tại đây


A.M.C STUDIO

A.M.C kết nối

Lượt xem

  • Đang xem:
  • Tổng lượt xem: