amedia

Phỏng vấn kiến trúc sư Annabelle Selldorf: Về nghệ thuật Kiến trúc

04-08-2019 02:49:26


Nhiệm vụ lớn lao của kiến trúc là làm nên cái gì đó tầm cỡ hơn việc xây dựng nhà ở đơn thuần,” kiến trúc sư Annabelle Selldorf đã phát biểu như thế tại hội thảo Design Indaba 2019, sự kiện mới diễn ra năm nay ở Cape Town, Nam Phi. Trong khi tóm gọn lại một cách hoàn hảo cảm xúc của tất cả các nhà thiết kế đã diễn thuyết tại sự kiện này, bà nhắc đến bộ hồ sơ sáng tạo ngắn mà bà cùng đội ngũ cộng sự 70 người đã hoàn thành trong những năm qua, từ phòng triển lãm đương đại thân thiện môi trường có mặt tiền bằng bê tông, đến trường tiểu học ở miền quê Zambia.

Với Selldorf, giá trị nghệ thuật của kiến trúc chính là trải nghiệm. Bà mô tả kiến trúc là “dịch vụ cung cấp cho mọi người”, và công nhận rằng, cũng như mọi thứ dịch vụ, nó cần được trau chuốt hoàn hảo. Sau bài diễn thuyết của bà tại Design Indaba, Designboom đã có cơ hội chuyện trò với bà về tầm quan trọng của sự trao đổi văn hoá, về tính bình đẳng trong kiến trúc, và về thiên hướng của bà dành cho những không gian trầm tĩnh.

 

designboom talks to annabelle seldorf about the art of architecture design indaba

Trường Mwabwindo, 2019: Trường Mwabwindo là một đồ án thực hiện ở miền Nam Zambia, nhằm mục đích cung cấp dịch vụ giáo dục tiểu học cho người dân quê thiếu thốn ở khu vực này.

Tất cả hình ảnh do Selldorf Architects cung cấp

 

Designboom (DB): Bà có nhắc tới một danh sách dài các kiến trúc sư đã làm việc ở nước ngoài, và tầm quan trọng của sự trao đổi văn hoá. Thật là một cảm giác mới mẻ, khi nghe bà nhìn nhận rằng bà không phải lúc nào cũng có đầy đủ câu trả lời khi cần làm điều này “sao cho đúng cách”, nhưng đó cũng là lý do vì sao ta cần khuyến khích sự tranh luận quanh vấn đề này. Vì sao vấn đề này lại quan trọng đến vậy? 

Annabell Selldorf (AS): Nếu chúng ta thấy rằng sự giáo dục và trao đổi quả thực là nền tảng dồi dào cho những gì chúng ta xây đắp, thì cái thế giới quan mà chúng ta đã từng lớn lên cùng – nói một cách hơi cực đoan là thế giới quan về những nền văn hoá thượng đẳng hơn – cũng phải thay đổi. Chúng ta làm nghệ thuật thế nào? Chúng ta đi về đâu? Kiến trúc, như tôi hiểu, là nhằm phục vụ cho con người, chứ không phải ngược lại. Khi nói như vậy, tôi cho rằng kiến trúc là một món nghệ thuật, có liên quan đến trải nghiệm, hỗ trợ con người và mang con người đến với nhau. Nó không chỉ là vấn đề nhà ở.

 

designboom talks to annabelle seldorf about the art of architecture design indaba

Trường Mwabindo, 2019: Toà nhà làm từ gạch bùn nung tại địa phương, ốp mái nhà bằng kim loại gợn sóng.

 

(AS nói tiếp): Khi tôi còn là một kiến trúc sư trẻ tuổi, có người đã nói với tôi “cô nên về nhà, xây dựng tại cộng đồng của mình, bởi vì đó là những gì mà cô biết.” Và tôi nhớ lúc bấy giờ mình đã nghĩ, nói gì mà ngu ngốc làm sao. Nay thì tôi đã sống ở Mỹ, ở New York, suốt một thời gian dài, và tôi thích du lịch và làm việc ở những nơi khác nữa. Tôi đã làm việc tại nhiều nơi khác nhau. Có thể nói rằng, nước Anh không giống nước Ý, Thuỵ Sĩ chẳng giống Mỹ, và lúc nào ta cũng phải trải qua nhiều nỗ lực để hiểu được nơi chốn đó cũng như việc ta có thể đi được bao xa. Cảm hứng và sự cởi mở của ta khởi đầu từ đâu, và sự thiếu thông hiểu thường mang lại những giả định sai lầm...

DB: Tôi nghĩ chúng ta lúc nào cũng có khả năng phạm sai lầm, hay hiểu sai cái gì đó. Bà hiểu cái ý niệm trừu tượng “trao đổi văn hoá” là thế nào, khi nói về kiến trúc, khi mà ta không hề có một sự chỉ dẫn nào đặt ra trước cho mình?

AS: Những đồ án mà tôi đã làm suốt cuộc đời mình, và những đồ án khiến tôi vui sướng nhất, ngộ nghĩnh thay, đều tựa như những bức chân dung tôi vẽ khách hàng hay “vật thể đó”, và trên ấy tôi có thể nhìn thấy nét chữ viết tay của chính mình. Cái làm cho các đồ án ấy thành công hơn cả chính là mối hoà quyện giữa hai thứ ấy.

 DB: Người ta có lý không khi quá nhạy cảm về những kiến trúc sư “đứng bên ngoài” nền văn hoá của họ, mà lại mang đến cho họ phong cách riêng của mình?

AS: Còn tuỳ thuộc vào mức độ cực đoan của tình huống nữa. Tôi nhớ mình đã nhìn lại hình ảnh của một số đồ án của mình và nghĩ “Không biết cảm giác khi dựng cái thứ điên rồ này lên giữa hư không sẽ ra sao nhỉ”. Đó là một cảm giác lạ lẫm, nhưng hãy để tôi kể bạn nghe câu chuyện vui này. Lúc tôi ở độ tuổi 20, tôi đến Chandigarh, và dĩ nhiên khi đã học kiến trúc, tất cả những gì tôi muốn làm trong đời là đến đó và chiêm ngưỡng công trình ấy. Như bao người khác, tôi đã đọc nhiều cuốn sách mang những bức hình tuyệt đẹp về công trình kiến trúc phi thường này của Le Corbusier. Rồi khi đến đó, tôi thấy nó hoàn toàn khác, vì những mùi, âm thanh, ánh sáng, con người ở đó. Nó đổ nát, nó bốc mùi hôi, và đường đi thì đầy bò. Không phải là tôi không thích nó, nhưng mà nó khác với hình ảnh tôi đã mang trong đầu mình quá. Rồi, thời đó ta dùng máy ảnh để chụp hình và phải mất mấy tuần mới có ảnh. Khi tôi lấy ảnh, tôi nhận ra ảnh mình chụp giống những bức ảnh mình đã thấy trong sách hơn là thứ tôi đã thực hiện trải nghiệm, và điều đó thật là thú vị. Bởi vì, trong đời thực, hai thứ ấy đã hoà quyện với nhau – sự vững chắc thô tháp của bê tông và các hình khối – tôi nhận ra những thiết kế của Corbusier ở Chandigarh quả thực là dành cho nơi chốn ấy. Phải đến khi đến đó, tôi mới nhận ra điều này. Ta không thể làm ra cái gì được nếu không tạo lập được mối liên kết với nơi chốn, phải không. Và đó có lẽ là bước đầu tiên cần có cho cuộc đối thoại.

 

designboom talks to annabelle seldorf about the art of architecture design indaba

Trường Mwabindo, 2019: Công trình được các công nhân địa phương xây dựng ở làng Mwabindo, với những hoa văn lượn sóng lấy cảm hứng từ kỹ thuật đan giỏ địa phương

 

DB: Điều đó đúng trên tất cả mọi phương tiện truyền thông, phải không? Luôn có sự khác biệt rõ rệt giữa việc cái gì đó được lột tả trên truyền thông hay được truyền bá cho người tiêu dùng, và thực tế của cái đó ngoài đời. Bà có nghĩa đó là vấn đề đeo đẳng mọi thiết kế?

AS: Vâng, tôi nghĩ thế, theo một cách hài hước. Có một cái tôi không hề nói khi tôi cho bạn xem các ảnh chụp trường học Mwabwindo, đó là, vì chúng tôi sử dụng gạch làm từ đất lấy trong vùng, hầu như lúc nào ngôi trường cũng trông như nó là một phần của quang cảnh, vì nó cùng màu với mặt đất. Trong các ảnh chụp, chúng ta thấy rõ mái rạp che hơn những thứ khác. Nhưng đây là một không gian kín đáo đến khó tin. Nó như được đúc ra từ mặt đất, và việc đó gần với kỳ vọng của tôi hơn. Tôi lấy làm hài lòng khi cái mong muốn có phần hờ hững thoáng qua ban đầu của mình lại mang lại hiệu quả tốt như vậy.

DB: Thật khó mà hiểu được hoàn toàn vai trò của một không gian. Trong ảnh chụp, mọi thứ đều có vẻ tù đọng...

AS: Tôi hoàn toàn hiểu ý bạn. Và đó là một điểm lý thú, vì tôi cho rằng chúng ta đang từ từ bắt kịp với những phương thức truyền tải thông tin về các kiểu không gian đó. Kiến trúc là một nghề phức tạp. Chúng tôi tư duy dựa trên mặt bằng, mặt cắt, mặt đứng, theo lối ba chiều – rất khó để mà truyền đạt cho người ta về những thứ đó. Ta chỉ thấy bản vẽ đồ hoạ mọi thứ, và ta đặt hình ảnh con người vào đó để cho nó thêm độ tin cậy. Tôi không biết như thế là đủ chưa. Chẳng có cách gì trải nghiệm kiến trúc tốt hơn là việc có mặt ngay tận nơi cả.

 

designboom talks to annabelle seldorf about the art of architecture design indaba

David Zwirner West Chelsea, 2014: công ty Selldorf Architects thiết kế toà nhà bảo tàng David Swirner ở West Chelsea, với mặt tường bằng bê tông trần và mặt tiền cửa hiệu bằng gỗ tếch tương phản.

 

DB: Khi bà nói về những đồ án của mình, cái từ luôn xuất hiện là “trầm tĩnh”. Đó có phải là cách bà nhìn nhận kiến trúc ở dạng thái hoàn hảo nhất của nó?

AS: Phải.

DB: Bà làm sao để đạt được sự trầm tĩnh đó? Có triết lý nào dẫn dắt bà không?

AS: Tôi nghĩ đó là cái nảy sinh trong con mắt của tâm trí mình. Nó giống như một thứ chiều kích mà ta không nắm bắt được. Tôi nghĩ nó đại loại như là sự tổng hợp của niềm cảm thông, hay sự thấu cảm, đối với lối dịch chuyển trong không gian của con người, sự khác biệt mà ánh sáng mang lại, và những cảm giác mà chúng ta tri nhận được ở không gian ấy. Tôi thực tình không thích những không gian đông đúc, không thích những không gian ồn ào, nhưng điều đó không có nghĩa là tôi không thích những không gian mạnh mẽ. Bạn đã từng đến điện Pantheon chưa? Nếu chưa thì nên đi đi. Pantheon là một trong những không gian đẹp đẽ choáng ngợp nhất trên đời. Nó là một nơi chốn bất diệt, làm thay đổi cả con người bạn khi bạn đến với nó. Ở đó, ngay cả trong những ngày có khách du lịch, bạn cùng cảm thấy hoàn toàn một mình, hoàn toàn thoải mái, trong trạng thái cân bằng hoàn hảo. Đó là khi ta tạo ra những không gian khiến người ở đó cảm thấy bản thân mình đường hoàng, có phẩm cách. Tôi nghĩ đó vấn đề thực sự là nằm ở đó.

 

Công viên Clandon, 2015: Hãng kiến trúc tham gia cuộc thi quốc tế nhằm phục chế và xây dựng lại công viên Clandon ở Surrey, Anh Quốc.

 

DB: Những vấn đề như tính bền vững, và tác động của thiết kế lên môi trường, có ảnh hưởng ra sao lên ý niệm đã thiết lập về nền kiến trúc mà chúng ta có ngày nay? Liệu chúng có hoàn toàn thay đổi mọi sự, hay chúng có thể hoà hợp nhuần nhuyễn với cách thức mà mọi sự ngày nay diễn ra?

AS: Tôi nghĩ theo hướng thứ hai. Tôi cho rằng mọi người chỉ cần hiểu rõ về vấn đề, và xem nó như một khía cạnh nữa để cân nhắc mà thôi. Con người làm ra nhiều kiểu mặt tường rất khác nhau, bởi vì họ hiểu rằng lớp tường bao bọc ta phải mang những đặc tính nòng cốt mà một mặt tường kính đơn lẻ không có được và đôi khi ta phải thốt lên “quái quỷ”, nhưng nó cũng như mọi thứ khác thôi. Tôi nghĩ rằng khi chúng ta càng tận tâm đối với những vấn đề này, chúng ta càng xử lý nó được tốt hơn. Quay về luận điểm của anh, tôi cho rằng rồi sẽ có một ngày người ta nói, “Ồ, phải, hẳn rồi. Hồi đó họ xây những kiểu công trình như thế.”

 

Công viên Clandon, 2015: Đề án đặt mục tiêu nối kết nhà ở với cảnh quan, đồng thời phục chế và phô bày mặt tường ngoại thất lâu đời mà Giacomo Leoni đã thiết kế.

 

DB: Nói về những vấn đề đang đeo bám ngành kiến trúc, có vấn đề nào mà bà thấy cần phải giải quyết trong tương lai gần không?

AS: Thật tình thì tất cả đều xoay quanh sự bình đẳng. Và sự bình đẳng chỉ khả dĩ khi chúng ta cởi mở, sẵn sàng chỉ dạy mọi người và có thể cho mọi người con đường tiếp cận những cơ hội sẵn có ngang nhau. Kiến trúc mà không đa dạng, thì không thể đại diện cho mọi người được, dù là xét nền tảng giới tính hay dân tộc. Người ta phải thực sự đón nhận – có lẽ có cách nói hay hơn, nhưng nói đúng hơn cả là: nhìn nhận rằng cái mình trình bày không phải chỉ dành cho riêng mình.

 

Cơ sở khôi phục vật liệu, công viên Sunset, 2013: Selldorf Architects giúp mở lại một cơ sở lẽ ra đã bị đóng cửa, bằng cách sáp nhập nhiều điểm ngắm cảnh vào mẫu thiết kế của trung tâm tái chế ở Brooklyn, New York

 

DB: Bà hình dung một thành phố tương lai sẽ như thế nào?

AS: Câu hỏi thú vị đấy. Tôi đã nghe nhiều người nói về tình trạng đông đúc, và tôi không nghĩ chúng ta sẽ tồn tại mà không có nó, nhưng mặt khác, nếu chúng ta không tạo ra được những nơi chốn mang lại cho con người sự riêng tư và cõi tôn nghiêm, thì chúng ta sẽ chẳng giúp gì nhau được. Việc đó khá là phức tạp, vì chúng ta đang làm cho không gian nương náu của các gia đình ngày một nhỏ hẹp hơn, và như thế thì làm sao mà từng cá nhân cảm thấy bản thân mình tôn nghiêm và có phẩm giá được. Đây là một câu hỏi lớn thực sự trong tâm trí tôi, bởi vì chúng ta có thể dễ dàng đánh dấu, đánh dấu, đánh dấu, nhưng phải có cảm hứng, phải có đối thoại, và phải có sự sẵn lòng thay đổi cho mọi việc khác đi.

 

designboom talks to annabelle seldorf about the art of architecture design indaba

Nhà Skarstedt, 2014: Bên trong ngôi nhà nghỉ mùa hè dành cho cặp vợ chồng nhà sưu tầm nghệ thuật và gia đình họ, Selldorf Architects thiết kế một cầu thang cao gấp ba độ cao của tầng lầu, với những điểm nhìn hướng thẳng ra vườn cây.

 

DB: Giống như là “Ta giải quyết một vấn đề như không gian ra sao?” nhưng thật tình, vấn đề ở đây là ta có quá ít, hay là không biết cách vận dụng cái ta có?

AS: Tôi nghĩ là mỗi thứ một chút. Tôi không biết bạn có nhu cầu ở ngoài trời để trải nghiệm thiên nhiên, để hít thở không khí trong lành không. Theo tôi, điều quan trọng là phải bảo đảm rằng đó là một phần trong việc chúng tôi làm, và rằng chúng tôi phải nối kết được mọi người với thiên nhiên.

 

Luma Arles, 2018: Selldorf Architects tái dụng lại khu phế tích công nghiệp của kho hàng đường sắt rộng 16 mẫu, biến nó thành một trung tâm nghệ thuật đương đại ở Pháp.

 

DB: Còn sự khác biệt về thế hệ thì sao? Bà có thấy giới kiến trúc sư trẻ tuổi hơn sử dụng đường lối tiếp cận nào mà bà cũng vận dụng? Bà có đặc biệt chú ý đến điều đó không?

AS: Tôi rất thích câu hỏi này, bởi vì một trong những việc thường xảy ra khi bạn già đi là mọi người tìm đến bạn, vì họ thích tác phẩm của bạn. Tôi thích ý nghĩ rằng không ai giống ai cả, và tinh thần của họ cũng khác với tinh thần của bạn và tôi, và chúng ta đối thoại được với nhau là vì tôi muốn được học như mọi người đều học. Nói vậy, dĩ nhiên là xét về mặt nào đó, chúng ta đã xác lập đường hướng về cái này cái kia. Thật tuyệt khi có những người trẻ làm việc trong văn phòng của mình. Tôi thích tài năng và tôi luôn lấy làm kinh ngạc trước những gì người ta làm được mà tôi không hiểu rõ. Tôi rất biết ơn những cá nhân ngày một khác biệt đã từ xa đến gia nhập công ty mình, và hoàn cảnh cá nhân đa dạng của họ.

 

Luma Arles, 2018: Ngoài bản quy hoạch tổng thể, công ty còn thiết kế công trình nâng cấp và cải tổ năm cấu trúc nguyên thuỷ thành hai cơ sở triển lãm mới, một khách sạn, một trung tâm phục vụ khách hàng và quán cafe, một studio dạy nhảy và một khu nhà ở cho nghệ sĩ.

 

DB: Kiến trúc phụ thuộc vào những hiểu biết của ta về con người, nhưng chính con người mới giúp ta giữ được tình yêu dành cho kiến trúc.

AS: Con người, phải, tất cả là xoay quanh con người, và cái khoảnh khắc tôi nhận ra rằng ta không thể tạo ra kiến trúc mà không có con người, và điều đó khiến cho những mối quan hệ, việc hiểu con người và học hỏi từ con người, trở nên quan trọng như thế. Tôi cho rằng đó là khi tôi bắt đầu nghĩ, được rồi, mình đã ở đúng chỗ rồi.

 

Biên dịch: HC

Xem bài viết gốc trên DESIGNBOOM tại đây


A.M.C STUDIO

Lượt xem

  • Đang xem:
  • Tổng lượt xem: