amedia

Nghĩ về Nghệ thuật Đương đại

26-05-2014 15:54:31


Năm 2000, tôi may mắn được xem triển lãm của Damien Hirst, nghệ sĩ Đương đại nổi tiếng của Anh, tại New York. Lúc bấy giờ nghệ thuật Sắp đặt, Trình diễn và Video art ở nước ta mới manh nha chừng năm sáu năm và nổi lên với nhóm của Trương Tân và Minh Thành, và tất cả đều bị chỉ trích gay gắt, thậm chí trong các hội nghị về mỹ thuật người ta thẳng thừng nói rằng đó là một thứ tâm thần, hay của bọn tâm thần. Nhưng rồi, lớp trẻ vẫn thắng thế cho đến năm 2007, lần đầu tiên nước nhà tổ chức một festival nghệ thuật Sắp đặt cho các nghệ sĩ trẻ tại trường Đại học Mỹ thuật Hà Nội, mặc dù có thể nói rằng cho đến lúc đó không một nghệ sĩ Việt Nam nào được học hành gì về nghệ thuật Đương đại. Tất cả chỉ là tự phát, yêu thích, chịu ảnh hưởng, chấp nhận một thứ tốn kém không lưu giữ được sau triển lãm, và gần như không ai hiểu cả.

 

Damien Hirst 

   

Tác phẩm Con Cừu

Damien Hirst và các tác phẩm sắp đặt

Damien Hirst đã nổi tiếng với trưng bày con cừu bị xẻ đôi, ướp ra hai cái tủ kính cho người xem trông thấy toàn bộ nội tạng của nó. Ông không phải là người mở đầu hay dẫn đường cho nghệ thuật Đương đại, nhưng là người tạo ra những bước nhảy vượt về tư duy nên làm Đương đại như thế nào và cái đó có thực sự là vấn đề của thời mà ta đang sống hay không. Cuộc triển lãm năm 2000 ở New York, mà tôi có thể mô tả lại được, nhưng không nhớ rõ nó đặt ở gallery nào, bao gồm nhiều phòng, thoạt tiên là các phòng bày tranh treo kín bốn bức tường, chỉ vẽ toàn các chấm trắng tròn hoa cả mắt, lại đặt giữa phòng một máy phun bong bóng cũng hoa mắt như vậy, rồi bước vào một phòng lớn chỉ bày một bức tượng giải phẫu thân thể trong y học cao hơn bốn thước. Các phòng phía sau toàn là tủ thuốc bày như một bức tranh lớn, những bộ xương người và động vật và vài phòng khám bác sĩ trong những khuôn tủ kính, đổ đầy nước và thả cá bơi tung tăng. Có lẽ ý tưởng của ông là phản đối y học hiện đại, càng chế ra bao nhiêu loại thuốc thì tự nhiên càng sinh ra bấy nhiêu vi trùng và bệnh tật, như một cuộc rượt đuổi ngớ ngẩn mang danh khoa học, còn loài người vẫn chết đầy vì bệnh tật. Tôi cảm nhận như vậy, không biết có đúng nội dung triển lãm hay không. Lúc đó tôi cũng không thực sự hiểu và thích nghệ thuật sắp đặt, trừ một vài tác phẩm dễ xem và đẹp. Đại loại tôi xem ở một trưng bày khác cũng ở New York có một bức tường bằng lá cây nhốt trong các lồng sắt và giữa phòng bầy một cái cây bằng đồng, có thể thấy ý tưởng là thiên nhiên đã bị chúng ta vặt trụi và đời sống sẽ sa mạc hóa.

Nhìn lại các nghệ sĩ trẻ Việt Nam cho đến nay vẫn chưa được đào tạo gì nghệ thuật Đương đại, và như người phương Tây nhận xét họ dùng bố cục điêu khắc nhóm và tranh để tạo ra các tác phẩm có tính đẹp mắt, ý tưởng thì lộ liễu, chất liệu thì nghèo nàn. Đó là điều có thể hiểu và thông cảm được, khi chúng ta chưa hề có trường nghệ thuật nào đào tạo về  đương đại và cũng không có gallery nào sẵn lòng trưng bày một thứ phi thương mại như thế và nghệ sĩ cũng chưa hiểu bản chất của nghệ thuật đương đại là gì. Về điều kiện nó là nghệ thuật của triệu phú (hay được triệu phú tài trợ), về thời gian nó cần vài tháng cho một cuộc trưng bày để người ta có thể chiêm nghiệm, nó không phải là bãi rác thải lộn xộn, tùy tiện, cũng không phải là một hình thức thẩm mỹ dù vẫn là nghệ thuật được làm ra từ các nghệ sĩ. Nó là sự phản kháng những phi lý của xã hội công nghiệp, thông tin và thương mại đương thời dẫn xã hội loài người đến chỗ làm cạn kiệt tự nhiên và máy móc hóa bản thể con người như một vật thí nghiệm cho việc làm, y tế và ngay cả thưởng ngoạn văn hóa, du lịch. Chúng ta sướng thì đi du lịch như toàn xem và ăn những thứ demo chứ chả còn tự nhiên và ẩm thực nào. Rồi sẽ đến một ngày từ con gà  đến hoa hậu cũng sinh ra từ phòng thí nghiệm. Đó là kết quả thảm thương của sự tiến bộ khoa học phi nhân tính. Một con nghiện ngoài đường từng nói với tôi: Tất cả những gì bọn này hút chích đều do các nhà khoa học tinh chế ra. Ý tưởng lớn nhất của nghệ thuật đương đại thế giới chính là ở chỗ này, nó nhìn ra nghịch lý của những phát minh, những cống hiến được gọi là nhân văn, đại loại như các giải pháp thông minh về kinh tế thậm chí được nhận giải Nobel, là làm giàu chỗ này bằng cách làm nghèo chỗ khác. Nghệ thuật đương đại là một thứ hướng tới hay quay về với tự nhiên, bình đẳng, xóa bỏ cả ranh giới giữa nghệ sĩ và công chúng và cái gọi là nội dung – hình thức của tác phẩm, cái đẹp và cái xấu. Nó không còn mục đích như vậy, nó thậm chí không quan tâm đến điều đang làm có phải là nghệ thuật hay không.

PHAN CẨM THƯỢNG


A.M.C STUDIO

A.M.C kết nối

Lượt xem

  • Đang xem:
  • Tổng lượt xem: