amedia

Tương lai của việc học hay là việc tự dạy

14-11-2016 09:49:34


Hôm trước ngồi chung với bạn Phan Hải, bạn ấy chia sẻ một câu anh rất đồng ý: "Không có ai có nhu cầu 'được' dạy!"

Mấy bữa nay, anh trao đổi với một số bạn rất trẻ và hơi trẻ về Giáo dục. Anh luôn tin từ khi còn rất bé vào việc tự học. Chỉ khi chúng ta hiểu được mình muốn học gì, chúng ta có đủ ý chí và động lực để học được nó, tìm ra cốt lõi ý nghĩa nội dung của nó và ứng dụng nó vào thực tế cuộc sống của mình. Cũng giống như nhà văn Isaac Asimov cũng từng nói "Tự giáo dục là cách giáo dục duy nhất." (Self-education is the only kind of education.)

Phần lớn các cuộc trao đổi của anh về cái gọi là giáo dục, mọi người ngay lập tức quay sang chỉ trích bộ này vụ kia, quay sang nói về trường học, về giáo viên... Anh hỏi ngược lại: "Vậy gia đình và bản thân mình chiếm bao nhiêu tỷ lệ phần trăm ảnh hưởng tới 'Giáo dục'?" Và cũng bởi vì thói quen của anh là lật ngược vấn đề 180 độ, anh hỏi tiếp "Tại sao chúng ta không thể tự học? Không thể tự mình định cho mình điều mình cần học là gì, cách học của mình như thế nào, mình học vì ý nghĩa gì?" 

Và "Tại sao không?"

Anh đã từng viết một bài với tựa đề "Giáo dục và Ws" vào ngày 22/08/2013 (link trong comment) trong đó anh nêu một số quan điểm về giáo dục của mình. Hôm nay anh sẽ viết lại bài này theo một số góc nhìn mới: góc nhìn từ tương lai...

Tương lai sẽ như thế nào?

Thực ra có thể em biết hay còn chưa biết, tương lai đã len lỏi vào trong hiện tại với rất nhiều bất ngờ thú vị.

Sự bùng nổ của công nghệ.
Sự thay đổi đến chóng mặt của xã hội.
Kinh tế đã, đang và sẽ khác xưa rất nhiều.
Áp lực về môi trường sẽ gấp trăm ngàn lần xưa kia.
Những rào cản cũ kỹ hữu hình hay vô hình, luật pháp hay văn hóa sẽ bị xóa đi. Em sẽ tự do hơn.

Và cốt lõi nhất, nhu cầu của con người cũng khác xưa nhiều.

Và vì thế, cái mô hình học tập của vài ngàn năm trước của châu Á (nhồi sọ, học thuộc lòng, khoa cử,... - mục tiêu để làm quan) hay châu Âu (đào tạo hàng loạt mở rộng, với nhiều môn lý thuyết - mục tiêu là tạo ra những quản đốc hay nhân viên văn phòng, biết đọc, biết viết biết tính toán) chắc chắn sẽ phải thay đổi. 

Hãy đi lướt qua từng điểm nhé.

1
Công nghệ


Em có biết về những dự án sau:
- Audi vừa công bố sản xuất được dầu diesel từ CO2 và nước?
- Tesla (hãng sản xuất xe chạy bằng điện) dự định sản xuất dạng "pin" dùng cho gia đình mạnh đến mức nhà em không cần phải kết nối với lưới điện (anh nghĩ là họ sẽ giao pin tại nhà - giống như thay bình gas?)
- Người ta đã nghĩ ra loại vi khuẩn để khi chúng ta đi tiểu, vi khuẩn này sẽ đổi màu nước tiểu theo các loại bệnh mà chúng ta có thể mắc phải, như vậy không cần phải vào bệnh viện xét nghiệm mới biết. Điều này giúp chúng ta sớm biết có bệnh để có biện pháp điều trị hiệu quả.
- Philips đang triển khai các dự án bệnh viện từ xa để khám và chữa bệnh cho mọi người online.
- Amazon đang đề nghị được giao hàng bằng các máy bay nhỏ (drones) tới tận nhà cho khách hàng, và mới mấy ngày trước, anh chia sẻ trên tường (wall) của mình đoạn phim về các hoạt động trong nhà kho của Amazon gần như hoàn toàn bằng robot.
- Kính của Google hẳn em đã từng nghe, vậy còn xe hơi không cần người điều khiển của Google đã chạy trên đường phố Mỹ không hề gây tai nạn (có tai nạn nhưng do con người đi sai :))
- Đồng hồ smartwatch.
- Bóng đèn LED Hue của Philips em có thể lập trình điều khiển online với 16 triệu màu sắc. Nói một cách khác, em có thể tạo bất kỳ màu gì em muốn cho căn phòng của mình, và những màu này có thể thay đổi bất kỳ lúc nào nếu em biết lập trình.
- Hàng chục app nổi tiếng (đấy là chỉ những gì anh biết sơ sơ) miễn phí hoặc gần như miễn phí giúp em học tập tốt hơn, quản lý tốt hơn công việc của mình.
- Người ta đang thiết kế ra thiết bị đọc được một số suy nghĩ của con người (do một người Việt thiết kế).
- Người ta đã có máy bay cá nhân, gắn vào lưng và có thể bay lượn như chim (cần phải học bay như phi công, không dành cho người thường).
- Ngay cả chiếc điện thoại smartphone, tablet hay laptop em đang sử dụng để đọc bài viết này cũng có cấu hình mạnh hơn vô cùng nhiều so với máy tính gắn trên tàu Apollo đã đưa người lên mặt trăng.
...
Và vô số những điều anh cũng chưa biết :)))

2
Xã hội


- Người ta đã chấp nhận hôn nhân đồng tính tại nhiều quốc gia.
- Giới trẻ (từ cỡ tuổi teen) đã biết rất nhiều về thế giới so với các thế hệ trước nhờ sức mạnh của Internet và mạng xã hội, bùng nổ thông tin và các kênh truyền thông. Nhưng giới trẻ cũng "hoang mang" (Phan Hải) hơn nhiều do lệch pha về những giá trị và niềm tin.
- Chúng ta có nhiều sự lựa chọn hơn: ví dụ em có thể tìm việc bên Phi châu hay Nam Mỹ, điều mà trước đây gần như không thể.
- Phong trào học kiểu Project-Based (học thông qua những đề tài thực tế) đang được phát triển ngay cả trong các trường công.
- Phong trào Maker Movement tập trung vào việc sáng tạo ra sản phẩm chứng thực ai cũng có thể sáng tạo (xem lịch sử công ty GoPro)
- Cả thế giới kết nối, người ta bắt đầu đối thoại với nhau thay vì "nói về nhau" (trích lời báo Tuổi trẻ ngày hôm nay trong bài viết về G7). 
- Những gì trước đây là bí mật sẽ lộ ra. Wikileaks đã chứng minh điều đó. Hay vụ mới nhất là khuất tất của FIFA.
- Những gì chúng ta hành xử sẽ hiện rõ trước mắt của hàng ngàn người. Chàng cầu thủ đẹp zai tài năng R đái bậy ngoài đường hay anh chàng Giám đốc của công ty quảng cáo nói năng bậy bạ không chỉ có vài chục người biết mà là hàng triệu người biết đến. Và như người ta đã nhận xét về trường hợp thứ 2: Người ta sẽ không quên! Chúng ta buộc phải điều chỉnh lại chính mình và sửa chữa những điều mình chưa tốt.
- Không chỉ những điều xấu được chia sẻ và lộ diện, những gương tốt cũng được lan truyền với tốc độ chóng mặt. Nếu em chưa đọc được nhiều gương tốt, hãy tìm đọc trên tường của anh ;)
- Những video bài nói chuyện trên TED.com (xin cảm ơn các bạn TEDvn đã dịch rất nhiều bài nói chuyện hay) do những người tài giỏi nhất thế giới chia sẻ miễn phí trên mạng về những chủ đề Công nghê, giáo dục, design.
- MOOC - các chương trình học online miễn phí của các trường đại học lớn có thể giúp em có được bằng MBA với giá siêu rẻ mà em không thể tưởng tượng được.
- Các video bài học của Khan Accademy giúp các bạn phổ thông học tốt các bài học của mình. Khởi đầu chỉ là câu chuyện của một ông chú (Khan) muốn dạy cháu từ xa.
...

3
Kinh tế - quản trị


- GDP quốc gia đã và sẽ không còn là một tiêu chuẩn tốt để định hình khả năng phát triển tốt của một đất nước.
- Có hàng chục chiến lược và mô hình quản trị. Phần lớn các công ty đều không biết hoặc không thực hiện. Những công ty có thực hiện và triển khai thì việc thực thi cũng có vấn đề.
- Phong trào cải tiến liên tục được Toyota, General Electrics đẩy mạnh và sau này trở thành bộ Lean Six Sigma đã đưa chất lượng sản phẩm thành một tiêu chuẩn phải có. Công ty em chưa triển khai? OMG!
- Những quy chuẩn làm việc, quản lý đã được nghiên cứu hàng chục năm và trau chuốt đến từng chi tiết nhỏ. LSS nêu trên là 1 ví dụ, em có thể tham khảo tài liệu quản trị dự án PMBOK nhé, biết đâu em kiếm được bằng PMP danh giá :) Có nó em dễ xin việc hơn bằng MBA đó. Chi phí lại rẻ hơn rất nhiều so với MBA :)))))
- Em có nghe nói đến công ty Zappos? (VN có dịch cuốn sách tựa 'Tỷ phú bán giày' của người sáng lập công ty này Tony Hsieh - nên mua và đọc ngay nhé!) Công ty này vừa tuyên bố loại bỏ toàn bộ các cấp quản lý (managers) của công ty, toàn bộ nhân viên công ty hoạt động theo một mô hình quản trị mới được gọi là Holacracy (anh toàn gõ nhầm chữ cy cuối thành holacrazy!) trong đó các mô hình quản trị mà em đã học hoặc đang theo bị đập tan nát. Các công ty sẽ phát triển không phải theo chiều dọc (các tầng quản lý tăng cao), mà phẳng dần, khi mà mọi người đều là đồng cấp và cùng chung sức xây dựng công ty còn hơn gia đình của mình. 
- Em có biết về cuốn sách Permission Marketing của Seth Godin đã được phát hành cách đây rất lâu (hình như VN có dịch?). Trong đó tác giả nêu lên cái cách mà hàng loạt các công ty đang thực hiện marketing theo kiểu 'truyền thống' là vô cùng phản cảm. Ví dụ các ngân hàng đang cho người gọi điện gần như hàng ngày đến cho chúng ta để mời mua thẻ tín dụng: lần thứ nhất em có thể thấy vui vui, đến lần thứ 100 thì em chán nản và bực bội. Quảng cáo kiểu đó đã và sẽ chết. Nếu em không có sản phẩm đủ sức hấp dẫn, em sẽ tốn một đống tiền để làm cho người khác khó chịu và coi thường em :))))
- Em có thể tìm việc trên toàn thế giới. Ngược lại em sẽ cạnh tranh với toàn thế giới. Điều đó tùy thuộc vào việc em có cái gì để bán (chính mình) và có biết cách bán hay không. Ngày hôm qua, một người bạn anh chia sẻ về kế hoạch đưa người nước ngoài vào VN làm người giúp việc. Thế đấy!
- Công ty của em cũng vậy. Cạnh tranh và khai thác toàn thế giới. Đây là áp lực và cũng là cơ hôi (nguy cơ = nguy hiểm + cơ hội)

4
Môi trường


Áp lực về sử dụng các tài nguyên môi trường sẽ đè nặng lên từng nước. 

- Chỉ số hạnh phúc của hành tinh - Happy Planet Index - sẽ được mọi người hiểu rõ hơn và có giá trị tham khảo lớn. Nó không phải là một chỉ số hạnh phúc của cá nhân hay xã hội mà nó tính đến việc một đất nước đã phải tốn bao nhiêu tài nguyên để người dân của nước đó đạt được mức sống họ mong muốn. Do các nước nghèo như VN sử dụng các công nghệ lạc hậu, việc sử dụng khai thác tài nguyên thiên nhiên (không chỉ từ nước mình) được tính đến. Nếu em học về kinh tế quản trị, nó giống như chỉ số ROI - Return on Investment - trong đó chúng ta lấy số đo lường hạnh phúc toàn dân chia cho số tài nguyên đất nước đó xài tới. Ví dụ rất sốc: Nếu cả thế giới hơn 7 tỷ người sống theo tiêu chuẩn (độ hạnh phúc) của Anh và Mỹ, chúng ta cần tới 4 trái đất để cung cấp!
- Bão tố, động đất, lụt, lũ sẽ ngày càng mạnh hơn.
- Lạnh hơn và cả nóng hơn. VN vừa trải qua những ngày nóng khủng khiếp, tương lai của chúng ta sẽ không khác mấy với Ấn độ của ngày hôm nay (45 độ và đường chảy ra vì nóng, hơn 2000 người chết vì nóng). Sài gòn cũng đã có mùa đông với nhiệt độ dưới 20 độ. 

5
Tự do hơn


- Em có thể đi rất nhiều nước trên thế giới với số tiền nhỏ. Anh đã quen rất nhiều người như vậy. Anh mới phát hiện một cách muộn màng là đi từ SG sang Bangkok nhanh hơn ra HN :)))
- Em có thể sáng tạo ra rất nhiều thứ nếu em muốn. (Cái này ở VN hơi ít, nhưng đã bắt đầu có phong trào - viết, chụp nhiều hơn trước rất nhiều, sản phẩm thì còn ít)
- Em có thể giao tiếp với rất nhiều người. Facebook thần thánh! Đùa thôi, em có hàng chục kênh giao tiếp khác nếu em muốn.
- Em có thể đọc, học, thực hành và chia sẻ những kinh nghiệm mình có với rất nhiều người. Facebook, Wordpress hay là cái gì cũng không quan trọng. Quan trọng là em có câu chuyện gì để kể, thông điệp của em là gì?
- Em có thể thay đổi thế giới quanh mình với hàng ngàn cách. Trồng cây, nấu ăn ngon, sống đẹp, giúp đỡ, trao đổi, đặt câu hỏi, thách thức với những niềm tin và cách làm cũ...
...

Em có thể làm được mọi thứ.

6
Nhu cầu


Như Maslow đã phân tích - (dù bị nhiều người phản bác, nhưng mô hình nhu cầu của Maslow vẫn là mô hình phổ biến nhất) - con người có những nhu cầu cơ bản như sinh lý, an toàn, giao tiếp/xã hội, tự trọng và nhu cầu cao nhất là hiện thực hóa bản thân. Nhu cầu lớn nhất của con người chính là trở thành một con người tốt đẹp và sử dụng hết được tiềm năng (gần như vô hạn) của chính mình.

Như những phân tích ở trên, các nhu cầu cơ bản sẽ dần dần được thỏa mãn. Em sẽ hướng lên nhu cầu cao nhất này trong tương lai hoặc chính trong hiện tại em đã bắt đầu thực hiện điều này.

Be all you can be :) (chôm marketing của quân đội Mỹ)

7
Việc học
(đoạn này gần như nhắc lại các điểm đã viết trong bài cũ đã nêu trên)

Tại sao - Why?
- Học là tự học, không phải là tìm trung tâm để được dạy. Anh không phản đối các trung tâm, nhưng nếu em không biết tự học thì 1001 trung tâm cũng không giúp gì được mấy cho đời em.

Cái gì - What?
- Học là để biết cách sống đẹp, sống tốt, để tạo ra những giá trị cho xã hội. Học không phải để đi thi, để có bằng.
- Bằng chỉ là một mảnh giấy. Sau vài năm, mảnh bằng đó sẽ chẳng ai hỏi tới và kiểm tra :)))) (Sorry!)
- Học để hiểu các quy luật và điều khiển các quy luật này theo cách có ích nhất cho xã hội và bản thân.
- Học là để hạnh phúc. Học là sống hạnh phúc
- Học là để mình tự vượt qua chính mình, không phải để vượt qua người khác. 
- Học là làm.

Khi nào - When?
- Học kéo dài cả đời, không phải là một vài khóa, một vài năm. Liên tục. Kể cả khi em nghỉ, em cũng đang học.
- Càng lớn tuổi thấy càng cần phải học.

Học ở đâu? - Where
- Học ở mọi nơi (không chỉ ở trường), bằng mọi cách, mọi nguồn (sách, video, internet, thầy, bạn, gia đình...), mọi phương tiện (mobile, tablet, giấy bút...). Tùy theo khả năng của mình, em chọn ra cách học phù hợp. Người khác học chỉ để em tham khảo.

Ai? Who?
- Ai cũng cần học, bao gồm giáo viên. Bố mẹ càng cần học để dạy con.
- Ai cũng có thể dạy. Ai cũng biết một số điều mà nhiều người khác chưa biết. Em hãy chia sẻ kiến thức và câu chuyện của mình.

Bằng cách nào? How?
- Học bằng cách đi làm. Làm ra giá trị. 
- Học bằng cách thực hành những gì mình học, trau chuốt kỹ năng của mình cho tới mức gần như hoàn mỹ. (Xem Kaizen, Lean Six Sigma)

Học không phải ôm một cuốn sách dày để tụng niệm. Học là em ứng dụng những gì trong cuốn sách đó một cách sáng tạo cho những thách thức em đang phải giải quyết hàng ngày. Học là để hiểu mình và hiểu người.

Học không phải là để tạo ra điểm mà để em tạo ra những giá trị tốt đẹp trong cuộc sống. Em càng giúp được nhiều người làm giảm những điều họ đang khó chịu hay đem lại những điều mà họ mong muốn, em càng thành công. 

Cũng giống như một nhạc công, một họa sỹ, một nhà điêu khắc, em chỉ trở nên tài giỏi bằng cách rèn luyện thực hành một cách liên tục. Em ở bậc thang nào trên con đường em xây dựng giấc mơ của mình sẽ dựa chính vào việc em có thể nâng chuẩn của chính mình hay không.

Tốn? How much?
- Học không tốn kém, chi phí càng ít càng tốt. Xem MOOC.

Không có một đấng tâm linh huyền bí nào điều khiển cuộc đời em.
Không có một số phận nào mà em không thể thay đổi được.

Việc em học gì và làm gì ngày hôm nay sẽ quyết định ngày mai của em.

Today - Your Strategic Next Moves.

TRẦN XUÂN HẢI & HAPPINESS MANAGEMENT 


A.M.C STUDIO

A.M.C kết nối

Lượt xem

  • Đang xem:
  • Tổng lượt xem: